اوزون تراپی زخم
اوزون تراپی زخم؛ انقلاب اکسیژن فعال در ترمیم بافتهای مرده و عفونی
در دنیای نوین پزشکی، عبور از روشهای سنتی و پانسمانهای ساده به سمت تکنولوژیهای بیوفیزیکال، نرخ نجات اندام را در بیماران دیابتی تا ۸۵٪ افزایش داده است. اوزون تراپی ($Ozone\ Therapy$) یکی از این ستونهای اصلی در مرجع تخصصی درمان زخم است که با بهرهگیری از گاز اوزون ($O_3$)، بنبستهای ترمیمی در زخمهای مزمن را میشکند.
در این مقاله جامع، با استناد به دانش دکتر مصطفی موسویزاده (فلوشیپ جراحی عروق) در بحث خونرسانی و خانم مریم فهیمیفر (کارشناس ارشد مدیریت زخم) در بحث پانسمانهای نوین، به بررسی صفر تا صد این تکنولوژی میپردازیم.
اوزون تراپی چیست؟ مکانیسم مولکولی ترمیم با $O_3$
اوزون یک فرم ناپایدار و بسیار واکنشپذیر از اکسیژن است. برخلاف اکسیژن دو اتمی ($O_2$) که تنفس میکنیم، اوزون دارای یک اتم اضافه است که به محض تماس با بافت زخم، آزاد شده و اکسیداسیون قدرتمندی ایجاد میکند.
تاثیرات بیولوژیکی اوزون بر بافت زخم
۱. اثر باکتریکشی (Bactericidal): اوزون دیواره سلولی باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک (مانند MRSA) را اکسید و متلاشی میکند.
۲. تحریک آنژیوژنز: طبق دیدگاه تخصصی دکتر موسویزاده، اوزون باعث افزایش آزادسازی نیتریک اکساید ($NO$) در عروق شده که منجر به گشادی رگها و بهبود پرفیوژن بافتی میشود.
۳. تعدیل سیستم ایمنی: اوزون با تنظیم سیتوکینها، فاز التهابی زخم را (که در بیماران دیابتی طولانی میشود) به فاز تکثیر هدایت میکند.
جدول مقایسهای: اوزون تراپی در مقابل روشهای سنتی
| شاخص مقایسه | پانسمانهای سنتی (گاز و بتادین) | اوزون تراپی تخصصی |
| سرعت حذف عفونت | کند و سطحی | بسیار سریع (تخریب دیواره باکتری) |
| اکسیژنرسانی بافتی | خنثی | افزایش موضعی فشار اکسیژن |
| تأثیر بر بافت مرده | نیاز به دبریدمان مکانیکی دردناک | تسهیل اتولیز و جداسازی بافت نکروتیک |
| هزینه نهایی درمان | بالا (به دلیل طولانی شدن دوره) | مقرونبهصرفه (کاهش طول درمان) |
کاربردهای تخصصی اوزون در کلینیک زخمکده

۱. اوزون تراپی زخم پای دیابتی
در زخمهای دیابتی، هیپوکسی (کمبود اکسیژن) مانع اصلی ترمیم است. خانم فهیمیفر معتقد است استفاده از Ozone Bagging در کنار پانسمانهای نقره، میتواند از قطع عضو (Amputation) جلوگیری کند. اوزون با افزایش قدرت گلبولهای قرمز برای آزادسازی اکسیژن، به بافتهای عمقی نفوذ میکند.
۲. درمان زخم بستر (فشار) با اوزون
زخمهای بستر به دلیل فشار مداوم دچار ایسکمی شدهاند. اوزون با افزایش جریان خون موضعی، از پیشرفت زخم به گرید ۴ جلوگیری کرده و بوی نامطبوع زخمهای عفونی را در همان جلسه اول از بین میبرد.
۳. مدیریت زخمهای عروقی و وریدی
در اینجا نقش دکتر موسویزاده پررنگ میشود. ایشان با بررسی وضعیت وریدها و شریانها، دوز مشخصی از اوزون را برای بیمار تجویز میکنند تا ادم (تورم) ساق پا کاهش یافته و لبههای زخم شروع به اپیتلیالیزاسیون (پوستسازی) کنند.
چکلیست مراقبتی پیش و پس از جلسات اوزون تراپی
برای دریافت بهترین نتیجه در مرجع تخصصی درمان زخم، رعایت موارد زیر الزامی است:
- کنترل قند خون: قند خون بالای ۲۰۰ میلیگرم بر دسیلیتر، اثر اوزون را کاهش میدهد.
- هیدراته بودن: قبل از جلسه حتماً آب کافی بنوشید.
- عدم استفاده از پمادهای چرب: پیش از جلسه، سطح زخم باید از هرگونه روغن یا کرم پاک شود تا گاز نفوذ کند.
- تداوم جلسات: اوزون تراپی یک روش تجمعی است؛ قطع درمان پس از دو جلسه، روند ترمیم را متوقف میکند.
روشهای اجرای اوزون تراپی در پروتکلهای علمی
ما در زخمکده از سه متدولوژی استاندارد استفاده میکنیم:
- Ozone Bagging: قرار دادن اندام در کیسه مخصوص و تزریق گاز.
- Ozonated Water: شستشوی زخم با آب فوقاشباع از اوزون برای حذف بیوفیلمهای باکتریایی.
- Ozonated Oil: استفاده از روغنهای زیتون یا کنجد اوزونه شده برای پانسمانهای طولانیمدت در منزل.
تحلیل بیوشیمیایی: اوزون چگونه بافت مرده را احیا میکند؟
در این بخش، به بررسی عمیقتر واکنشهای سلولی میپردازیم. طبق مطالعاتی که در مرجع تخصصی درمان زخم گردآوری شده است، اوزون پس از تماس با ترشحات زخم (Wound Exudate)، بلافاصله به اکسیژن ($O_2$) و گونههای فعال اکسیژن ($ROS$) تبدیل میشود.
تولید فرآوردههای لیپیدی اوزونه (LOPs)
یکی از تفاوتهای اصلی اوزون تراپی در کلینیکهای پیشرفته، درک تفاوت بین اثر آنی و اثر ماندگار است. اوزون با چربیهای غشای سلولی واکنش داده و ترکیبات ثانویهای به نام $LOPs$ ایجاد میکند. این ترکیبات:
- به عنوان پیامرسانهای شیمیایی عمل کرده و مغز را برای ارسال فاکتورهای رشد به محل زخم تحریک میکنند.
- باعث افزایش تولید «گلوتاتیون» و «سوپراکسید دیسموتاز» میشوند که از سلولهای سالم در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکنند.
دیدگاه تخصصی دکتر موسویزاده: اوزون و ایسکمی عروقی
در زخمهای مزمن، بهویژه زخمهای شریانی، مشکل اصلی «ایسکمی» یا عدم رساندن خون حاوی مواد مغذی به بافت است. دکتر مصطفی موسویزاده (جراح عروق) در این باره معتقد است:
«اوزون تراپی نباید به عنوان یک درمان مجزا دیده شود. در بیمارانی که دچار گرفتگی عروق هستند، اوزون با افزایش خاصیت ارتجاعی گلبولهای قرمز (Deformability)، به آنها اجازه میدهد تا از مویرگهای بسیار تنگ و منقبض عبور کرده و اکسیژن را به دورترین نقاط زخم برسانند.»
نقش اوزون در آنژیوژنز (رگزایی جدید)
یکی از معجزات اوزون در درمانهای نوین، تحریک فاکتور رشد اندوتلیال عروقی ($VEGF$) است. این یعنی اوزون نه تنها خونرسانی موجود را بهبود میبخشد، بلکه به بدن کمک میکند تا مویرگهای جدیدی در محل زخم بسازد.
پروتکل اجرایی خانم فهیمی: ترکیب اوزون و پلاسمای سرد
خانم مریم فهیمیفر، با ۲۲ سال تجربه در مدیریت بافت، پروتکل ترکیبی ویژهای را در مرجع تخصصی درمان زخم پیادهسازی میکند. ایشان معتقد است برای زخمهای بسیار عفونی، استفاده همزمان از دو تکنولوژی «پلاسمای سرد» و «اوزون تراپی» نتایج را تا ۳ برابر سریعتر میکند.
تفاوت عملکردی پلاسما و اوزون در درمان زخم:
| ویژگی | پلاسمای سرد (Cold Plasma) | اوزون تراپی (O3) |
| مکانیسم اصلی | بمباران یونی و الکترونی | اکسیداسیون مولکولی |
| عمق نفوذ | بیشتر در سطح و لایههای میانی | نفوذ عمقی به دلیل ماهیت گازی |
| تأثیر بر بیوفیلم | متلاشی کردن بیوفیلمهای سخت | استریل کردن محیط زیر بیوفیلم |
| کاربرد اختصاصی | زخمهای جراحی باز شده | زخمهای حفرهای و دیابتی عمیق |
بررسی موردی (Case Study): نجات پای بیمار دیابتی از قطع عضو
در این بخش، یک نمونه واقعی از مراجعین کلینیک را بررسی میکنیم (با حفظ حریم خصوصی):
- بیمار: آقای ۶۵ ساله، مبتلا به دیابت نوع ۲.
- وضعیت اولیه: زخم گرید ۳ در ناحیه پاشنه پا، همراه با عفونت استخوان (استئومیلیت) و بوی تعفن شدید.
- پروتکل درمانی: ۱۰ جلسه اوزون تراپی ترکیبی + پانسمانهای آلژینات نقره.
- نتیجه: پس از جلسه سوم، بوی زخم کاملاً قطع شد. در جلسه هفتم، بافت صورتی (گرانوله) تمام سطح زخم را پوشاند و در نهایت پس از ۲ ماه، زخم به طور کامل بسته شد.
خطرات و موارد منع مصرف اوزون (Safety First)
شفافیت علمی حکم میکند که در مرجع تخصصی درمان زخم، محدودیتها را نیز بیان کنیم. اوزون تراپی برای افراد زیر ممنوع است:
- کمبود آنزیم G6PD (فاویسم): به دلیل خطر همولیز خون.
- پرکاری تیروئید کنترل نشده: اوزون متابولیسم را افزایش میدهد و ممکن است وضعیت را تشدید کند.
- بارداری: اگرچه شواهد قطعی بر آسیب وجود ندارد، اما به عنوان یک پروتکل حفاظتی توصیه نمیشود.
- خونریزی فعال: اوزون جریان خون را افزایش میدهد و ممکن است مانع لخته شدن سریع شود.
چکلیست تجهیزات مورد نیاز برای کلینیکهای همکار
اگر به عنوان یک متخصص در حال مطالعه این مقاله در مرجع تخصصی درمان زخم هستید، برای راهاندازی واحد اوزون به این موارد نیاز دارید:
- ژنراتور تولید اوزون پزشکی (Medical Grade) با قابلیت تنظیم غلظت.
- کپسول اکسیژن طبی با خلوص بالای ۹۹٪.
- تخریبکننده اوزون (Destructor) برای جلوگیری از نشت گاز در محیط کلینیک.
- کیسههای مقاوم به اوزون در سایزهای مختلف (پا، دست، شکم).
جدول زمانبندی بهبودی با اوزون تراپی (تخمین علمی)
یکی از سوالات همیشگی مراجعین در مرجع تخصصی درمان زخم، مدت زمان لازم برای بستهشدن زخم است. بر اساس پروتکلهای اجرایی خانم فهیمی و نظارت عروقی دکتر موسویزاده، جدول زیر یک دید کلی به شما میدهد:
| نوع زخم | تعداد جلسات تخمینی | اولین نشانه بهبودی | بازه زمانی ترمیم کامل |
| زخم پای دیابتی (گرید ۲) | ۸ تا ۱۲ جلسه | کاهش تورم و ترشح (جلسه ۳) | ۴ تا ۶ هفته |
| زخم بستر (گرید ۳) | ۱۰ تا ۱۵ جلسه | صورتی شدن بافت نکروزه (جلسه ۴) | ۶ تا ۱۰ هفته |
| زخم جراحی باز شده | ۵ تا ۸ جلسه | نزدیک شدن لبههای پوست (جلسه ۲) | ۳ تا ۴ هفته |
| زخمهای عروقی (وریدی) | ۶ تا ۱۰ جلسه | کاهش درد و ادم (جلسه ۱) | ۴ تا ۵ هفته |
| سوختگیهای درجه ۲ | ۴ تا ۷ جلسه | تشکیل لایه اپیتلیال (جلسه ۲) | ۲ تا ۳ هفته |
نکته تخصصی: این اعداد تقریبی هستند و بستگی مستقیمی به «کنترل بیماری زمینهای» (مثل قند خون یا فشار خون) و «تغذیه بیمار» دارند.
اوزون و همافزایی با سایر تکنولوژیهای نوین در زخمکده
ما در مرجع تخصصی درمان زخم معتقدیم اوزون به تنهایی یک «تکتیرانداز» است، اما وقتی با سایر روشها ترکیب شود، به یک «ارتش قدرتمند» تبدیل میشود.
۱. اوزون + پلاسمای سرد (Cold Plasma)
همانطور که پیشتر اشاره شد، این ترکیب برای زخمهای عفونی مقاوم به آنتیبیوتیک معجزه میکند. پلاسما سطح را استریل کرده و اوزون عمق بافت را اکسیژنرسانی میکند.
۲. اوزون + PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)
پس از اینکه محیط زخم توسط اوزون استریل و پرخون شد، تزریق $PRP$ یا فاکتورهای رشد، سرعت سلولسازی را به حداکثر میرساند. این روش اختصاصاً برای زخمهایی که رشدشان متوقف شده (Stall Wounds) پیشنهاد میشود.
۳. اوزون + لیزر تراپی کمتوان
لیزر با تحریک میتوکندریها و اوزون با فراهم کردن سوخت (اکسیژن)، باعث میشوند سلولها با سرعت خیرهکنندهای تقسیم شوند.
مدیریت دوزینگ ($Dosage$) اوزون؛ علم یا تجربه؟
بسیاری از مراکز غیرتخصصی، از غلظت ثابت اوزون برای همه استفاده میکنند که میتواند خطرناک باشد. در زخمکده، غلظت گاز بر حسب گاما ($\mu g/ml$) برای هر مرحله متفاوت است:
- فاز عفونی: استفاده از دوزهای بالا ($۴۰-۶۰\ \gamma$) جهت تخریب باکتریها.
- فاز بازسازی: استفاده از دوزهای پایین ($۱۵-۲۵\ \gamma$) جهت تحریک رشد سلولی.
- فاز اپیتلیالیزاسیون: استفاده از غلظتهای بسیار ملایم جهت جلوگیری از آسیب به سلولهای جوان.
مراقبتهای خانگی بین جلسات اوزون تراپی (توصیههای خانم فهیمی)
بیمار نباید تصور کند که تمام بار درمان بر دوش کلینیک است. برای حفظ اثر اوزون در فواصل بین جلسات، این موارد را در منزل انجام دهید:
- استفاده از روغن اوزونه (Ozonated Oil): خانم فهیمی برای بسیاری از بیماران، روغن زیتون اوزونه شده را تجویز میکند تا رطوبت و استریل بودن محیط زخم در خانه حفظ شود.
- تغذیه غنی از پروتئین: بدون اسیدهای آمینه، اکسیژنِ فراهم شده توسط اوزون نمیتواند بافت جدید بسازد.
- تخلیه فشار (Off-loading): اگر زخم در کف پا یا ناحیه باسن (زخم بستر) است، استفاده از تشک مواج یا کفشهای طبی دیابتی الزامی است.
بخش نهایی: سوالات مکمل و نتیجهگیری
آیا اوزون تراپی برای کودکان یا سالمندان ایمن است؟
بله، به دلیل غیرتهاجمی بودن، این روش یکی از ایمنترین گزینهها برای افراد مسن است که توانایی جراحیهای سنگین یا تحمل آنتیبیوتیکهای قوی را ندارند. در کودکان نیز برای زخمهای سوختگی یا حوادث با دوز کنترل شده بسیار موثر است.
اوزون تراپی و بوی بد زخم
یکی از آزاردهندهترین بخشهای زخم مزمن برای بیمار و خانواده، بوی تعفن است. اوزون با اکسید کردن ترکیبات گوگردی تولید شده توسط باکتریها، این بو را در کمتر از ۲۰ دقیقه از بین میبرد که تاثیر روانی بسیار مثبتی بر بیمار دارد.
بررسی تخصصی: تفاوت اوزونتراپی با اکسیژن هایپرباریک (HBOT)
بسیاری از بیماران در مرجع تخصصی درمان زخم میپرسند که آیا اوزون همان اتاق اکسیژن است؟ پاسخ خیر است. در اتاق هایپرباریک، بیمار اکسیژن را تنفس میکند تا از طریق ریه وارد خون شود. اما در اوزونتراپی موضعی، ما مستقیماً بافت درگیر را هدف قرار میدهیم.
- مزیت اوزون: غلظت اکسیژن فعال در محل زخم بسیار بالاتر از روش تنفسی است.
- دسترسی: اوزونتراپی برخلاف اتاق اکسیژن، برای بیمارانی که ترس از محیط بسته (Clustrophobia) دارند یا مشکلات قلبی خاص دارند، کاملاً ایمن است.
نقش اوزون در کنترل «بیوفیلم» باکتریایی
بیوفیلم چیست؟ بیوفیلم یک لایه لزج و محافظ است که باکتریها دور خود میسازند تا آنتیبیوتیک به آنها نرسد. یکی از دلایل اصلی که زخمهای مزمن خوب نمیشوند، همین لایه دفاعی است. طبق پروتکلهای خانم فهیمی، گاز اوزون به دلیل قدرت اکسیداسیون بالا، میتواند سوراخهایی در این زره دفاعی ایجاد کند. پس از تخریب بیوفیلم توسط اوزون، پانسمانهای نوین (مثل نقره یا عسل) میتوانند به عمق زخم نفوذ کرده و باکتریها را از بین ببرند.
اوزونتراپی و مدیریت درد در زخمهای سرطانی و عروقی
زخمهای عروقی معمولاً با درد بسیار شدیدی همراه هستند که خواب را از بیمار میگیرد. اوزونتراپی دو نقش در کاهش درد دارد:
- اثر ضدالتهابی: با کاهش پروستاگلاندینها (عوامل ایجاد درد در بافت).
- تعدیل اعصاب محیطی: گاز اوزون با بهبود محیط شیمیایی اطراف پایانههای عصبی، آستانه تحمل درد بیمار را بالا میبرد. در کلینیک درمان زخم در تهران، مراجعینی داشتهایم که پس از اولین جلسه اوزونتراپی، کاهش ۵۰ درصدی نیاز به مسکنهای قوی را گزارش کردهاند.
پیشگیری از سیاه شدن (گانگرن) با اوزون

این بخش با نظارت علمی دکتر موسویزاده تدوین شده است: وقتی اکسیژن به بافت نرسد، بافت میمیرد و سیاه میشود (نکروز). اگر گانگرن پیشرفت کند، قطع عضو تنها راه حل خواهد بود. اوزونتراپی در مراحل اولیه سیاه شدن پوست (Ischemic Rubor)، میتواند با باز کردن مویرگهای فرعی (Collateral Vessels)، خون را به نواحی بحرانی برساند و از مرگ قطعی بافت جلوگیری کند.
راهنمای انتخاب مرکز معتبر اوزونتراپی
اگر به دنبال مرجع تخصصی درمان زخم هستید، به این ۳ نکته در انتخاب کلینیک دقت کنید:
- خلوص اکسیژن ورودی: دستگاه اوزون باید به کپسول اکسیژن گرید پزشکی متصل باشد، نه هوای محیط.
- تخصص اپراتور: اوزون یک گاز سمی برای ریه است؛ کلینیک باید سیستم تهویه (Destructor) قوی داشته باشد تا بیمار گاز را استنشاق نکند.
- ترکیب با دبریدمان: اوزون روی بافت مرده و ضخیم اثر ندارد. حتماً قبل از اوزون باید توسط کارشناس زخم، لایههای مرده برداشته شود.
توصیههای تغذیهای برای بیماران تحت درمان با اوزون
- مصرف ویتامین C: به عنوان مکمل در کنار اوزون برای کلاژنسازی.
- هیدراتاسیون: نوشیدن ۸ لیوان آب برای کمک به دفع توکسینهایی که اوزون از باکتریها آزاد کرده است.
- پروتئین: مصرف تخممرغ و گوشت سفید برای ساخت بافت جدیدی که اوزون استارت آن را زده است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا اوزون تراپی درد دارد؟
خیر؛ این روش کاملاً غیرتهاجمی است. در حین کار بیمار ممکن است تنها حس مورمور شدن یا گرمای ملایم در ناحیه زخم داشته باشد.
۲. تعداد جلسات اوزون تراپی چقدر است؟
بسته به وسعت زخم، معمولاً بین ۵ تا ۱۵ جلسه، دو یا سه بار در هفته تجویز میشود.
۳. آیا اوزون تراپی باعث سوختگی پوست میشود؟
اگر توسط فرد غیرمتخصص و با غلظت نادرست انجام شود، بله. اما در پروتکلهای ما، غلظت گاز بر اساس گاما ($\gamma$) و زیر نظر متخصص تنظیم میشود تا هیچ آسیبی به بافت سالم نرسد.
۴. هزینه هر جلسه اوزون تراپی چقدر است؟
هزینه بر اساس روش (بگینگ یا آب اوزونه) و وسعت زخم متغیر است. برای استعلام دقیق میتوانید تصویر زخم خود را ارسال کنید.
۵. آیا این روش برای زخمهای سرطانی هم کاربرد دارد؟
اوزون تراپی در زخمهای نئوپلاستیک (سرطانی) باید با احتیاط فراوان و تایید تیم انکولوژی انجام شود تا باعث تحریک رشد تومور نشود.
نحوه رزرو نوبت و خدمات اجرایی در تهران
📢 نیاز به درمان فوری و تخصصی در تهران دارید؟ اگر به دنبال اجرای دقیق پروتکلهای اوزونتراپی ذکر شده در این مقاله هستید، تیم اجرایی ما در کلینیک پاشنه با بهرهگیری از پیشرفتهترین تجهیزات پزشکی و زیر نظر متخصصین عروق، آماده خدمترسانی به شماست. 🔗 برای مشاهده جزئیات خدمات، هزینهها و رزرو نوبت حضوری یا منزل، روی لینک زیر کلیک کنید: خدمات تخصصی اوزون تراپی زخم در تهران (کلینیک پاشنه)
اوزون تراپی صرفاً یک پانسمان نیست، بلکه یک درمان بیولوژیک است. ما در زخمکده به عنوان مرجع تخصصی درمان زخم، با ترکیب علم عروق و مدیریت بافت، تلاش میکنیم تا زمان بهبودی شما را به نصف کاهش دهیم.
نکته اجرایی: با توجه به درخواستهای مکرر همراهان مرجع تخصصی درمان زخم، خدمات اوزونتراپی برای بیماران با محدودیت حرکتی (مانند ضایعه نخاعی یا سالمندان عزیز)، توسط تیم اجرایی «پاشنه» در کلینیک درمان زخم در تهران به صورت ویزیت در منزل ارائه میشود.
مراحل اجرا در منزل:
- دبریدمان تخصصی بافت…
- بگینگ موضعی با تجهیزات پرتابل…
- (بقیه موارد طبق متن خودتان)
🏥 خدمات حضوری و مشاوره تخصصی در تهران
اگر شما یا عزیزانتان با زخمهای مزمن، دیابتی یا زخم بستر درگیر هستید، زمان را از دست ندهید. تیم متخصص مرجع تخصصی زخمکده در مرکز اجرایی ما آماده ارائه پیشرفتهترین پروتکلهای درمانی از جمله اوزونتراپی و پلاسمای سرد زیر نظر خانم فهیمی است.
راههای ارتباطی با ما:
- 📞 تماس مستقیم جهت رزرو نوبت: ۰۹۱۲۳۰۷۶۴۱۹
- 📱 مشاوره آنلاین و ارسال عکس زخم: (واتساپ) ۰۹۱۲۳۰۷۶۴۱۹
- 🌐 وبسایت خدمات اجرایی: www.PashnehClinic.com
آدرس و لوکیشن دقیق:
تهران: میدان هروی، خیابان وفامنش، خیابان آزادی، درمانگاه تخصصی هروی، پلاک ۴۶، طبقه ۲، واحد ۴.
📍 مشاهده موقعیت دقیق مرکز زخمکده روی نقشه گوگل (مسیریابی) (با کلیک روی لینک بالا، میتوانید مستقیماً از طریق نشان، اسنپ یا گوگلمپ به مرکز ما مراجعه کنید.)
تاییدیه علمی:
این مطلب تحت نظارت علمی دکتر مصطفی موسویزاده (جراح عروق) و خانم مریم فهیمیفر (کارشناس ارشد زخم) تهیه شده است.