لارو درمانی زخم
لارو درمانی زخم (ماگوتتراپی) در کلینیک زخمکده

لارو درمانی زخم
لارو درمانی (Maggot Debridement Therapy) فراتر از یک پانسمان ساده، یک فرآیند بیوسرجری (Bio-Surgery) است. در این نوشتار تخصصی در مجله علمی زخمکده، مکانیسمهای مولکولی دبریدمان بیولوژیک و نقش آنزیمهای پروتئولیتیک در حذف بیوفیلمهای مقاوم را بررسی میکنیم.
پیشرفتهترین روش پاکسازی و درمان زخمهای مزمن، عفونی و دیربهبود — زیر نظر متخصصین ترمیم زخم
لارو درمانی زخم یا ماگوتتراپی یکی از مؤثرترین، علمیترین و کمهزینهترین روشهای درمان زخمهای مزمن و نکروتیک است که امروزه در سراسر دنیا، بهخصوص در بیمارانی که زخمشان نسبت به روشهای معمول پاسخ نداده، بهعنوان «نجات بخش» شناخته میشود.
در کلینیک زخمکده این روش بهصورت کاملاً استریل، استاندارد و تخصصی انجام میشود. ما از لاروهای پزشکی و آزمایشگاهی استفاده میکنیم که برای این کار پرورش داده شدهاند و بههیچوجه ارتباطی با لاروهای محیطی یا مگسهای غیرپزشکی ندارند.
⭐ لارو درمانی چیست و چرا امروز یکی از مهمترین روشهای درمان زخم در دنیا است؟
لارو درمانی یا ماگوتتراپی (Maggot Therapy) یک روش کاملاً علمی و مورد تایید سازمانهای سلامت جهانی است که در آن از لاروهای استریل برای:
- حذف بافت مرده
- کنترل عفونت
- کاهش باکتریهای مقاوم
- و تحریک تشکیل بافت جدید
استفاده میشود.
در بسیاری از کشورها، این روش بهعنوان درمان استاندارد زخمهای پیچیده و مزمن انجام میشود؛ بهویژه در زخمهای مقاوم، زخم پای دیابتی، زخم بستر پیشرفته و زخمهای عفونی و نکروتیک.
لاروتراپی در زخمکده به بیماران کمک میکند:
- بافت مرده زخم بدون جراحی برداشته شود
- عفونت شدید و بدبو کنترل شود
- خطر قطع عضو تا حد زیادی کاهش یابد
- ترمیم و تشکیل بافت جدید با سرعت چند برابر آغاز شود
- هزینههای درمان طولانیمدت کاهش پیدا کند
- امید به بهبودی دوباره بازگردد
این روش بهخصوص برای بیماران دیابتی و افرادی با زخمهای مقاوم به درمانهای معمول یک فرصت ارزشمند است.
استفاده از لاروهای زنده استریل؛ کار دقیقتر از هر جراحی

یکی از دلایل انتخاب گسترده این روش در مراکز معتبر جهان، توانایی خارقالعاده لاروها در تشخیص دقیق بافت مرده از بافت سالم است.
در حالی که حتی تیزترین تیغ جراحی ممکن است از میان بافتها مرز مشخصی نداشته باشد،
لاروهای پزشکی تنها بافت نکروتیک، آلوده و باکتریخیز را از بین میبرند و بافت سالم را کاملاً دست نخورده باقی میگذارند.
به بیان ساده:
لاروها دقیقاً به سراغ همان بخشهایی میروند که زخم را زمینگیر کرده است.
این ویژگی باعث میشود زخم پس از چند جلسه به شکل قابلتوجهی تمیز، روشن و آماده ترمیم سریع شود.
چرا انجام لارو درمانی در کلینیک زخمکده نتایج بهتر میدهد؟
۱. تجربه متخصصان در انتخاب بیمار مناسب
لارو درمانی یک روش فوقالعاده مؤثر است، اما فقط زمانی که بهدرستی برای بیمار مناسب انتخاب شود.
در زخمکده متخصصین ما:
- نوع زخم
- جریان خون
- میزان نکروز
- نوع عفونت
- عمق و وسعت زخم
- وضعیت قند خون
را با دقت بررسی میکنند تا بهترین نتیجه حاصل شود.
۲. استفاده از لاروهای پزشکی استاندارد و تأیید شده
لاروهایی که در کلینیک زخمکده استفاده میشود:
- کاملاً استریل هستند
- در محیط آزمایشگاهی پرورش داده میشوند
- هیچ خطری برای بیمار ندارند
- مقاومت بالایی در از بین بردن باکتریها دارند
این تفاوت مهم میان مراکز علمی و روشهای غیرتخصصی است.
۳. پانسمانهای تخصصی برای کنترل و عملکرد بهتر لاروها
ما برای پوشاندن لاروها از پانسمانهای ویژه استفاده میکنیم که:
- اکسیژن کافی میرسانند
- لارو را در مسیر درست زخم نگه میدارند
- امکان فعالیت آزادانه لارو را فراهم میکنند
- به کاهش بو و کنترل رطوبت کمک میکنند
این پانسمانهای تخصصی سبب میشود لاروها بیشترین اثر ممکن را داشته باشند.
۴. پیگیری مداوم تا کامل شدن روند درمان
در زخمکده درمان با لارو فقط محدود به یک جلسه نیست؛
ما کل روند بهبود زخم را پیگیری میکنیم تا مطمئن شویم:
- روند ترمیم فعال است
- عفونت کنترل شده
- زخم وارد مرحله گرانولاسیون شده
- نیاز به جلسات بعدی چقدر است
- چه نوع پانسمان پس از لارو مناسبتر است
این پیگیری مستمر باعث میشود درصد موفقیت درمان در کلینیک ما چندین برابر بالاتر باشد.
آیا لارو درمانی برای بیمار من مناسب است؟
اگر زخم بیمار:
- دیر بهبود مییابد
- بوی بد یا عفونت شدید دارد
- بافت مرده ضخیم دارد
- پای دیابتی است
- به آنتیبیوتیکها پاسخ نداده
- پزشک گفته احتمالاً نیاز به قطع عضو است
لارو درمانی میتواند یک گزینه بسیار مهم و نجاتبخش باشد.
در بسیاری از بیماران، همین روش باعث شده زخمهایی که ماهها بهبود نداشتند، در عرض چند جلسه تغییر چشمگیر پیدا کنند.
کلینیک زخمکده؛ جایی برای درمان زخمهایی که امید بهبودشان کم شده
بسیاری از بیمارانی که به زخمکده مراجعه میکنند، قبلاً:
- انواع آنتیبیوتیکها
- انواع پانسمانها
- دبریدمان جراحی
- اوزونتراپی
- لیزر
- و روشهای دیگر
را امتحان کردهاند، اما هنوز زخمشان خوب نشده است. در چنین شرایطی لارو درمانی بهترین انتخاب است.
بهخصوص وقتی هدف جلوگیری از پیشرفت زخم و حفظ عضو است.
در کلینیک زخمکده، ما لارو درمانی را نه تنها بهعنوان یک روش درمانی، بلکه بهعنوان راهی برای حفظ عضو و نجات زندگی بیمار میبینیم.
❗ چرا لارو درمانی در دنیا مورد توجه قرار گرفت؟

چون بسیاری از زخمها با:
- آنتیبیوتیکها
- دبریدمان جراحی
- پانسمانهای پیشرفته
- و حتی بستریهای طولانی
بهبودی قابلقبولی پیدا نمیکنند.
بهخصوص در ایران، زخم پای دیابتی یکی از مهمترین دلایل قطع عضو است.
بسیاری از این بیماران قبل از لارو درمانی،
ماهها درمانهای مختلف را امتحان کردهاند.
اما:
🔥 لارو درمانی کاری میکند که هیچ روش دیگری قادر به انجام آن نیست: پاکسازی کاملاً انتخابی و میلیمتری.
این یعنی لارو:
- فقط بافت مرده را از بین میبرد
- به بافت سالم حتی یک خراش هم وارد نمیکند
این دقت پشت هیچ تیغ جراحی، هیچ لیزری و هیچ محلول پزشکی وجود ندارد.
🔍 نگاهی عمیقتر به عملکرد علمی لاروها
برای اینکه بیمار و پزشک با اطمینان بتوانند این روش را انتخاب کنند، باید بدانند لارو چگونه کار میکند.
✔ ۱. آنزیمهای تجزیهکننده بافت نکروتیک
لاروها آنزیمهایی مانند:
- پروتئاز
- سرین پروتئیناز
- کلاژناز
ترشح میکنند که بافت مرده را مایع کرده و آن را قابل پاکسازی میکنند.
✔ ۲. تغذیه انتخابی
لاروهای پزشکی:
- بافت سالم را نمیخورند
- تنها بافت نکروتیک و آلوده را مصرف میکنند
این تمایز انتخابی پایه علمی ماگوتتراپی است و علت اصلی ایمنی بالای آن.
✔ ۳. تولید مواد ضد میکروبی و ضدباکتری
تحقیقات نشان داده که لاروها موادی مانند:
- آلانتوئین
- اوریک اسید
- فنلهای ضدباکتری
- پپتیدهای آنتیمیکروبیال
ترشح میکنند که میتواند حتی باکتریهای فوقمقاومی مثل MRSA را مهار کند.
✔ ۴. افزایش جریان خون و تحریک رشد بافت جدید
لاروها با حرکات ریز و ترشحات خود باعث:
- افزایش اکسیژنرسانی
- تحریک فیبروبلاستها
- شروع تشکیل بافت گرانولاسیون
میشوند.
این همان نقطهای است که بیمار پس از ماهها توقف در ترمیم، بهصورت ناگهانی وارد مرحله بهبود سریع میشود.
🎯 لارو درمانی در کلینیک زخمکده چه تفاوتی با مراکز معمول دارد؟
این بخش یکی از مهمترین اجزای صفحه شماست، چون باعث تبدیل خواننده به بیمار مراجعهکننده میشود.
⭐ ۱. انتخاب بیمار مناسب
ما در زخمکده هر بیمار را از نظر:
- نوع زخم
- شدت نکروز
- سطح عفونت
- گردش خون
- دیابت و قند خون
- درمانهای قبلی
- سابقه جراحی
بررسی میکنیم.
لارو درمانی اگر برای بیمار مناسب نباشد، نتیجه مطلوب نمیدهد.
این تشخیص تخصصی باعث افزایش موفقیت درمان در زخمکده شده است.
⭐ ۲. استفاده از لاروهای پزشکی استریل و آزمایشگاهی
تمام لاروهای مورد استفاده در زخمکده:
- در شرایط آزمایشگاهی پرورش داده میشوند
- بدون هیچ آلودگی هستند
- توسط میکروسکوپ انتخاب و دستهبندی میشوند
- برای درمانهای پزشکی تایید شدهاند
این لاروها تفاوت ۱۰۰٪ با لاروهای محیطی دارند.
لارو درمانی در مقابل جراحی
| ویژگی | جراحی (تیغ) | لارو درمانی (MDT) |
| دقت پاکسازی | معمولی (خطای انسانی) | بسیار بالا (هشمند) |
| درد و تروما | دارد (نیاز به بیحسی) | بسیار ناچیز |
| خونریزی | احتمال خونریزی دارد | بدون خونریزی |
| نابودی عفونت | فقط لایهبرداری | کشتن باکتری مقاوم |
| محل درمان | اتاق عمل / کلینیک | منزل / کلینیک |
| سرعت ترمیم | معمولی | تحریک رشد بافت جدید |
⭐ ۳. پانسمانهای حرفهای مخصوص لارو
ما از پانسمانهای ویژه مانند:
- BioBag
- پانسمان نیمهنفوذپذیر تنفسی
- پانسمان جاذب رطوبت
استفاده میکنیم تا:
- لاروها نتوانند از محل درمان خارج شوند
- اکسیژن کافی دریافت کنند
- بیشترین اثربخشی را داشته باشند
- بو کنترل شود
- درد بیمار حداقل باشد
⭐ ۴. پایش مداوم بیمار و ارزیابی دقیق در هر جلسه
پس از هر جلسه:
- میزان حذف بافت مرده
- میزان عفونت
- بو
- ترشحات
- اندازه زخم
- شروع بافت گرانوله
به دقت ثبت میشود ما درمان را جلسهبهجلسه تنظیم میکنیم.
این سطح پایش دقیق، دلیل موفقیت فوقالعاده لارو درمانی در زخمکده است.
🩺 چه زخمهایی بیشترین سود را از لارو درمانی میبرند؟
لارو درمانی زخم پای دیابتی در کلینیک زخمکده
زخم پای دیابتی از شایعترین و خطرناکترین زخمهاست؛ مخصوصاً وقتی همراه با:
- نکروز و سیاهشدگی انگشت یا پا
- گانگرن
- زخمهای عمقی و تونلدار
- ترشحات چرکی و بوی بد
- زخمهایی که ماههاست خوب نمیشوند
در این شرایط، لارو درمانی (ماگوتتراپی) در کلینیک زخمکده کمک میکند:
- بافت مرده بدون جراحی و با دقت بالا برداشته شود
- عفونت شدید و بوی بد ظرف چند روز کاهش یابد
- باکتریهای مقاوم کم شوند
- زخم وارد فاز ترمیم شده و بافت جدید شروع به تشکیل کند
- احتمال قطع عضو بهطور جدی کاهش پیدا کند
در زخمکده، لارو درمانی با لاروهای پزشکی استریل، پانسمان تخصصی و تحت نظر متخصص ترمیم زخم انجام میشود تا پای دیابتی شما بهترین شانس حفظ و درمان را داشته باشد.
برای مشاهده پروتکلهای اجرایی و هزینههای بهروز این درمان در کلینیک حضوری، صفحه لارو درمانی در تهران را در سایت پاشنه ملاحظه کنید.
لارو درمانی زخم بستر (Stage 3 & 4) در کلینیک زخمکده
زخم بستر در مراحل ۳ و ۴ معمولاً با بافت مرده سیاه (اسکاب)، ترشحات زیاد و عفونت شدید همراه است و اگر بهموقع درمان نشود، به سرعت عمیقتر و خطرناکتر میشود.
لارو درمانی (ماگوتتراپی) یکی از مؤثرترین روشها برای این نوع زخم است، زیرا:
- بافت مرده را بهطور دقیق و بدون جراحی پاکسازی میکند
- ترشحات و بو را به سرعت کاهش میدهد
- عفونتهای مقاوم را کنترل میکند
- روند ترمیم را فعال کرده و باعث تشکیل بافت جدید میشود
در کلینیک زخمکده این روش با لاروهای استریل آزمایشگاهی و پانسمانهای تخصصی انجام میشود تا زخم بستر پیشرفته با بیشترین سرعت و کمترین درد وارد مرحله بهبودی شود.
تیم اجرایی ما در سایت پاشنه، آمادگی دارد این متد را برای بیماران با محدودیت حرکتی در منزل اجرا کند.
🔹 لارو درمانی زخمهای عفونی و بدبو
زخمهای عفونی و بدبو معمولاً نشاندهنده وجود بافت مرده، عفونت شدید و رشد باکتریهای مقاوم هستند و علاوهبر درد و خطر بالای عوارض، از نظر روحی و اجتماعی هم بیمار را بسیار آزار میدهند.
در این شرایط، لارو درمانی یکی از سریعترین و مؤثرترین روشها برای کنترل بو و عفونت است، چون:
- بافت مرده و آلوده را بهطور انتخابی پاکسازی میکند
- بار میکروبی و باکتریهای ایجادکننده بو را بهشدت کاهش میدهد
- محیط زخم را تمیز و آماده ترمیم میکند
بیشتر بیماران در همان ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول کاهش بوی بد زخم را احساس میکنند.
در کلینیک زخمکده، لارو درمانی برای زخمهای عفونی و بدبو با لاروهای استریل و تحت نظر تیم تخصصی ترمیم زخم انجام میشود تا هم عفونت کنترل شود و هم کیفیت زندگی بیمار بهتر گردد.
لارو درمانی زخمهای مزمن عروقی (شریانی و وریدی)
زخمهای عروقی—چه شریانی و چه وریدی—معمولاً به دلیل کاهش خونرسانی، تورم مزمن و تجمع بافت مرده، روند ترمیم بسیار کندی دارند و گاهی ماهها بدون بهبود باقی میمانند.
لارو درمانی در چنین زخمهایی میتواند روند درمان را بهطور چشمگیری تغییر دهد، زیرا:
- بافت مرده و نکروتیک را بدون آسیب به بافت سالم پاکسازی میکند
- عفونت و بار باکتریایی را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد
- با ایجاد محیطی تمیز و سالم، زخم را وارد فاز فعال ترمیم و تشکیل بافت جدید میکند
در کلینیک زخمکده، لارو درمانی برای زخمهای شریانی و وریدی با دقت بالا و تحت نظر تیم متخصص انجام میشود تا روند درمان بیمار دوباره فعال و مؤثر شود.
لارو درمانی زخم بعد از جراحی
گاهی بعد از عمل جراحی، زخم بهجای ترمیم مناسب، دچار مشکل میشود؛ مثلا:
- زخم باز میشود یا خوب نمیبندد
- ناحیه عمل عفونت میکند
- اطراف زخم یا بخیهها دچار نکروز (سیاهشدگی و بافت مرده) میشود
در این شرایط، لارو درمانی میتواند بهعنوان یک روش نجاتدهنده عمل کند، چون:
- بافت مرده اطراف محل جراحی را بدون آسیب به بافت سالم پاکسازی میکند
- عفونت و ترشحات را کاهش میدهد
- محیط زخم را دوباره تمیز و آماده ترمیم میکند
در کلینیک زخمکده، لارو درمانی برای زخمهای پیچیده بعد از عمل جراحی بهصورت تخصصی و استریل انجام میشود تا از گسترش عفونت و مشکلات جدیتر جلوگیری شده و روند ترمیم به مسیر درست برگردد.
🔍 تحلیل آزمایشگاهی: آنزیمهای فعال در بزاق لارو لوسیلیا لاروهای گرید پزشکی با ترشح آمیزهای از آنزیمهای هضمکننده خارجی، محیط زخم را مدیریت میکنند:
- MMP (متالوپروتئینازها): مسئول تجزیه کلاژنهای تخریبشده در بافت نکروزه.
- Serine Proteases: آنزیمهایی که بیوفیلم باکتریایی را متلاشی کرده و اجازه نفوذ آنتیبیوتیک به لایههای زیرین را میدهند.
- Antibacterial Peptides: ترشح موادی مانند Lucifensin که به طور مستقیم دیواره سلولی باکتریهای گرام مثبت را هدف قرار میدهد.
⚙️ مراحل لارو درمانی در کلینیک زخمکده (شرح فوق تخصصی + ساده)
۱. ارزیابی کلینیکی دقیق
متخصص زخم:
- نوع و عمق زخم
- نکروز
- عفونت
- بافت سالم
- میزان خونرسانی (پرفیوژن)
- آزمایشهای لازم (ESR, CRP, WBC, HbA1c)
را بررسی میکند.
۲. آمادهسازی زخم
شامل:
- شستشو
- دبریدمان نرم
- کنترل خونریزی
- خشکسازی اطراف زخم
۳. قرار دادن لاروهای استریل
تعداد دقیق لاروها با توجه به:
- اندازه زخم
- عمق
- میزان نکروز
تعیین میشود.
۴. پانسمان تخصصی
هدف:
- حفظ لارو
- جلوگیری از خروج
- کنترل بو
- ایجاد اکسیژن مناسب
۵. ۲۴ تا ۷۲ ساعت عملکرد لارو
در این مدت، بیمار میتواند فعالیت عادی داشته باشد.
احساسات ممکن:
- قلقلک
- کمی گزگز
- احساس حرکت ریز
- گاهی فشار خفیف
۶. خارج کردن لارو و ارزیابی پیشرفت
این مرحله بسیار مهم است.
بیشتر زخمها بهطور واضح تمیزتر، روشنتر و قابلتنفستر میشوند.
۷. جلسات تکمیلی
معمولاً:
- زخمهای متوسط → ۲ تا ۳ جلسه
- زخمهای پیشرفته → ۴ تا ۶ جلسه
📌 آیا لارو درمانی درد دارد؟
در اغلب موارد خیر.
اما اگر زخم بسیار عفونی یا حساس باشد، درد خفیف ممکن است ایجاد شود.
در این صورت ما:
- دارو
- بیحسی موضعی
- تغییر نوع پانسمان
استفاده میکنیم تا بیمار کاملاً راحت باشد.
🚫 آیا لارو درمانی خطر دارد؟
در صورتی که:
- لارو استریل باشد
- محیط درمانی استاندارد باشد
- متخصص روند را مدیریت کند
کاملاً ایمن است.
محلهای غیرتخصصی، لارو محیطی یا بدون استریل
میتواند خطرناک باشد — اما این کار در زخمکده هرگز انجام نمیشود.
💸 هزینه لارو درمانی در زخمکده
هزینه به موارد زیر وابسته است:
- اندازه زخم
- شدت نکروز
- تعداد جلسات
- پانسمانهای مورد نیاز
- مراقبتهای جانبی
در زخمکده هزینهها شفاف است
و قبل از شروع درمان کامل به بیمار اعلام میشود.
🧩 نتیجه نهایی لارو درمانی چیست؟
طی ۱ تا ۲ جلسه:
- کاهش بو
- کمتر شدن ترشحات
- پاکتر شدن زخم
طی ۲ تا ۵ جلسه:
- حذف نکروز
- کاهش عفونت
- شروع بافت گرانوله
طی ۵ تا ۸ هفته:
- کوچک شدن قابل توجه زخم
- ورود به فاز ترمیم
برای بسیاری از بیماران،
لارو درمانی نقطه شروع بهبود واقعی است.
پاسخ: لاروها با ترشح آنزیمهای کلاژناز و پروتئاز، بافت نکروزه را ذوب کرده و همزمان با ترشح آمونیاک، محیط زخم را برای نابودی باکتریها قلیایی میکنند.
سوال ۲: آیا لاروهای پزشکی میتوانند به بافت سالم آسیب بزنند؟
- پاسخ: خیر، لاروهای گونه Lucilia sericata فاقد دندان هستند و آنزیمهای آنها فقط بر روی بافتهای فاقد جریان خون (مرده) موثر است.
سوال ۳: تفاوت لارو درمانی با دبریدمان جراحی در چیست؟
پاسخ: لارو درمانی یک روش انتخابی (Selective) است که فقط بافت آلوده را حذف میکند، در حالی که جراحی ممکن است ناخواسته به بافتهای سالم مجاور آسیب بزند.
📞 نوبتگیری لارو درمانی در کلینیک زخمکده
برای دریافت نوبت:
✔ مشاوره
✔ ارزیابی
✔ تعیین تعداد جلسات
✔ اعلام هزینه
✔ آغاز درمان
📍 مرکز اجرایی و اعزام درمانگر در تهران در حالی که زخمکده مرجع علمی و آموزشی این متد است، فرآیند عملیاتی و اعزام متخصص به منزل جهت انجام این پروتکل، توسط کلینیک زخم پاشنه (واحد اجرایی مجموعه ما) انجام میشود.
ارسال عکس جهت تشخیص نوع دبریدمان: 09123076419
جهت رزرو نوبت و اعزام فوری متخصص به منزل در تهران
تلفن مستقیم هماهنگی اعزام: 09125858169
🧭 راهنمای مراجعه بیماران شهرستانی
اگر ساکن تهران نیستید، میتوانید:
- ابتدا عکس زخم و شرح کوتاهی از وضعیت بیمار را از طریق واتساپ ارسال کنید
- تیم درمانی ما پس از بررسی،
- نوع درمان
- تعداد جلسات احتمالی
- و زمان تقریبی حضور در تهران
را به شما اعلام میکند
🎯 یک قدم تا شروع درمان تخصصی زخم
اگر درمانهای قبلی نتیجه نگرفته،
اگر زخم بوی بد، ترشحات زیاد یا نکروز دارد،
و اگر نگران قطع عضو هستید…
💬 همین امروز با کلینیک زخمکده تماس بگیرید
تا بهترین گزینه درمانی، از جمله لارو درمانی (ماگوتتراپی) برای شما بررسی شود.
⚠️ چه زمانی نباید از لارو درمانی استفاده کرد؟ (Contraindications) علیرغم ایمنی بسیار بالا، در موارد زیر استفاده از لارو درمانی در کلینیک زخمکده با احتیاط یا ممنوعیت همراه است: ۱. نزدیکی به عروق بزرگ: اگر زخم به شریانهای اصلی چسبیده باشد. ۲. زخمهای خشک: لاروها برای زنده ماندن به محیط مرطوب نیاز دارند؛ ابتدا باید زخم هیدراته شود. ۳. حساسیت شدید: در موارد بسیار نادر به پروتئینهای لارو. ۴. فیستولهای باز: زخمهایی که به ارگانهای داخلی بدن راه دارند.